Search

آیا باید آژیر قرمز را به صدا درآورد؟

آیا باید آژیر قرمز را به صدا درآورد؟

آیا باید آژیر قرمز را به صدا درآورد؟

سرقت ادبی در تمام کشورهای دنیا وجود داشته و وجود خواهد داشت. مانند ناخالصی هر مورد دیگری در جهان هستی، پژوهش و علم هم، دارای آفت هایی هستند. در دنیا از طریق آموزش صحیح به دانشجویان که بعدها محققان و اساتید جامعه علمی را تشکیل خواهند داد، می آموزند که از این آفت ها دوری کنند. مساله تخلف نکردن افراد حوزه علم، فقط به مساله پژوهش و مقاله نوشتن ختم نمی شود، بلکه یک استاد با عملکرد خود به دانشجو می آموزد که در تمام شئونات کاری اش خلاف نکند…

این تخلف و آموزش پیشگیری از آن می تواند در طبابت و سایر جنبه ها هم باشد. در گذشته به دلیل آنکه سیستم جستجوی الکترونیکی کاملی برای شناسایی موارد تخلف علمی در دنیا وجود نداشت به رغم آنکه در همه جای دنیا تخلف علمی انجام می شد، اما موارد آن خیلی به سختی کشف می گردید. معمولا کشف این تقلبات زمانی رخ می دادند که مقالات برای داوران مجلات ارسال می شد. داوران حرفه ای و به خصوص داوران مجلات تخصصی و فوق تخصصی به دلیل آنکه مقالات حوزه خود را به خوبی می شناختند، می توانستند مقالات تقلبی را تشخیص دهند، اما در سطح مجلات عمومی با طیف گسترده موضوعات، تشخیص موارد تقلب برای داوران بسیار سخت بود. به همین لحاظ وقتی بررسی می کنیم، مشاهده می شود که بیشتر موارد تقلبات علمی در مجلات عمومی بوده اند تا مجلات تخصصی و فوق تخصصی و اکثر آن تقلبات هم در مجلات سطح پایین بوده اند.

نرم افزار کشف تقلبات

دکتر گاردنر (اینترنیست و عضو هیات علمی در آمریکا) به همراه تیمش موتور جستجویی ابداع کرده اند که مقالات جدید ارایه شده را با مقالات چاپ شده موجود در مدلاین مقایسه کرده اند. به زعم آقای گاردنر این نرم افزار می تواند به سر دبیران نشریات کمک کند تا پیش نویس مقالاتی که به دست آنها می رسد را با این نرم افزار بررسی کنند. این نرم افزار که et Blast نام دارد مقالات ارایه شده را بررسی می کند و در صورت یافتن مقالات مشابه، آن را اعلام می کند.

این گروه مقالاتی که طی ۱۰ سال گذشته در مدلاین ارایه شده است را از این لحاظ با یکدیگر مقایسه کرده است. جالب است که این کار امر جدیدی نیست. اگر به سایت مدلاین مراجعه کرده باشید، دیده اید که پس از جستجو در مورد یک مقاله در ستونی در کنار نتایج، مقالات مشابه مقالات یافته شده را در زیر عنوان related articles نشان می دهد. پس این امر به معنی سرقت ادبی نیست، بلکه مشابهت ها را نشان می دهد. etBlast هم دقیقا همین کار را می کند. بر اساس بررسی اولیه این نرم افزار در بین مقالات چاپ شده طی ۱۰ سال اخیر حدود ۷۴ هزار مقاله وجود دارد که با مقالاتی که پیش از آنها انتشار شده اند مشابهت دارند. البته این به آن معنی نیست که تمامی این ۷۴ هزار مقاله تقلب علمی هستند. در گام اول این نرم افزار به این ۷۴ هزار مقاله عنوان Unverified می دهد. در این مرحله نرم افزار تنها به عنوان مقاله، خلاصه مقاله و لغات کلیدی مقاله می پردازد. در گام بعدی، به صورت دستی و توسط کارشناسان، مقالات مورد تردید، بررسی می شوند. اگردر این مرحله مشاهده شود که مقالات کاملا مشابه هستند آنها را تحت عنوان Duplicate معرفی می کند، البته در این مرحله هم متصدیان این سایت مدعی نیستند که

صددر صد مورد یافته شده تقلب است. در سایت مربوطه ذکر شده است که این مقالات توسط افرادExpert هر حوزه بررسی نشده اند و احتمال خطا هم وجود دارد.

Distinct (متمایز):

اگر در مرحله بررسی توسط کارشناسان متوجه شوند که نرم افزار اشتباه کرده است و دو مقاله با یکدیگر تفاوت دارند، مقاله یافته شده را در گروه مقالات متمایز قرار می دهد. به عبارت دیگر تشابه فقط از نظر کلمات بوده در حالی که دو مقاله کاملا متفاوت هستند. پس این گروه مقالات نیز از جمع آن ۷۴ هزار مورد ارایه شده خارج می شوند.

Update:

اگر محققی کاری کرده باشد و چند وقت بعد مجددا روی آن موضوع کار بکند (در مکان دیگر و یا با حجم گسترده تری از نمونه ها و…) قطعا قسمت هایی از این مقاله با مقاله قبلی او مشابهت دارد، به خصوص از نظر مقدمه و روش کار، ولی این یک مقاله متفاوت می باشد و به عبارتی توسعه یافته است. این مورد هم مانند Distinct صد البته تقلب علمی نیست، بلکه امری رایج در عرصه علم است. این گونه موارد معمولا در مورد مقالاتی که به یک نویسنده تعلق دارند، دیده می شود.

Eratum (اشتباه انتشاراتی):

گاهی اوقات نشریات بر اساس اشتباهات انتشاراتی یک مقاله را دو بار یا بیشتر چاپ می کنند که در این حالت قصوری متوجه نویسنده نیست.

Sanctioned:

گاهی اوقات چند محقق برجسته تصمیم می گیرند که برای اطلاع رسانی گسترده یک موضوع، سرمقاله خود را در چند نشریه به چاپ برسانند. این مورد تقلب علمی نیست و یک رویه علمی در عرصه جهانی است، بنابراین از بین ۷۴ هزار مقاله ای که «Deja vu» یافته است تنها مواردی که در این سایت در گروه Duplicate قرار گرفته اند، تقلب علمی محسوب می شوند. هر چند که مسوولان این سایت نیز عنوان داشته اند که حتی ممکن است این ادعای آنها نیز درست نباشد.

وضعیت تقلب علمی در ایران

بسیاری از افراد فکر می کنند اولا کل آن ۷۴ هزار مورد تقلب علمی هستند که تفکر اشتباهی است. به تبع آن در اذهان جامعه این طور شکل گرفته که چهارصد مقاله ای که از ایران در این سایت یافت شده است همگی تقلب علمی هستند. در حالی که تنها ۲۰ مورد از بین این ۴۰۰ مقاله، مقالات duplicate ایرانی است. به عنوان مثال اسم خانم دکتری را در مجله شهروند آورده اند که وی تقلب علمی کرده است در حالی که مقاله ایشان distinct بوده و این به معنی آن است که مقاله کاملا قانونی و یا به زعم آن سایتlegitimate است و هیچ قصوری متوجه نویسنده آن نیست.

برای رفع این مشکل، من توصیه می کنم که افراد با مراجعه مجدد به سایت Deja vu، طبقه بندی و تعاریف آن را در قسمت Classifications به دقت مطالعه کنند تا این سوء برداشت ها مرتفع شود. ۲۰ مورد تحت عنوان تقلب علمی از سوی سایت دژاوو به محققان ایرانی نسبت داده شده است.

تعدادی زیادی از این موارد به علت مشکلات انتشاراتی ایجاد شده و به هیچ وجه بحث سرقت ادبی در مورد آنها مطرح نیست. به عنوان مثال فردی مقاله خود را در یک مجله ایرانی که در Medline نمایه نمی شده، چاپ کرده است. مدتی بعد این مجله داخلی با ارایه مدارک خود به Medline، توانسته خود را در ردیف مجلاتی که در Medline نمایه می شوند، قرار دهد.

در این بین محقق مذکور مقاله خود را برای یک نشریه که در Medline نمایه می شود هم ارسال کرده است، لذا با پذیرفته شدن نشریه فوق در پایگاه Medline،و نمایه کردن آن مجله ایرانی در Medline از یک سال قبل آن مقاله دو بار وارد Medline شده و شائبه تقلب و چاپ مجدد مقاله را مطرح کرده. با جمع بندی این موارد و در نظرگرفتن همه جوانب، حدود ده مقاله از کشور ایران وجود دارند که مصداق واقعی duplicate و سرقت ادبی هستند و این بسیار متفاوت از آمار ارایه شده در نشریات است.

ایران و مقایسه با همسایگان

اگر این آمار را با کشورهای همسایه خود و کشورهای منطقه مقایسه کنیم به پاک بودن جامعه پژوهشی کشور بیشتر پی خواهیم برد. به عنوان مثال کشورهای عربستان، ترکیه و پاکستان را در نظر بگیرید. در حالی که ما سه برابر کشور عربستان مقاله چاپ می کنیم، یک سوم آنها سرقت ادبی (duplication) داشته ایم، بنابراین برخلاف آنچه که نشان داده شده است وضعیت در ایران به هیچ عنوان سیاه و نامناسب نبوده و نیست.

نکته ای که وجود دارد، این است که در ابتدا هیچ نامی از ایران در نشریه نیچر آورده نشده، اما وقتی یکی از نویسندگان یکی از مقالات مورد بحث سایت «دژاوو» جوابیه ای به آن سایت ارسال کرد، آن جوابیه سیاسی شد و نیچر هم با دید سیاسی به این موضوع پرداخت و ماجرا به این نحوی که در نشریات مطرح شده به پیش رفت.

خودزنی به بهانه هیچ

متاسفانه پس از این اقدام نشریه نیچر برخی این موضوع را دست آویزی قرار دارند تا به وسیله آن با دیگران تسویه حساب کنند. سرقت علمی یک موضوع بسیار نکوهیده است و مقابله با آن نیارمند آموزش و اطلاع رسانی صحیح و به موقع است، اما این اطلاع رسانی نباید به گونه ای باشد که درخت نوپای پژوهش را در کشور بخشکاند. برخلاف جو ایجاد شده و هیاهوی موجود در زمینه سرقت ادبی، وضعیت ایران در مقایسه کشورهای منطقه به هیچ وجه نامناسب نیست.

ریشه یابی مشکل

اکثر این مقالات که به آنها شبهه وارد است مقالاتی بود ه اند که یک طبیب شریف و حاذق، داده های خود را به یک شخص ثالث داده تا از آن مقاله ای نوشته شود. آن فرد ثالث به علت عدم تبحر و تخصص واقعی، با داده های آن طبیب و استفاده از جملات مقالات دیگران مقاله ایی نوشته که متاسفانه نکات اخلاقی به خصوص رفرانس دادن را رعایت نکرده است و این باعث شده تا امروز نام برخی از پزشکان به خاطر این اشتباه در لیست مذکور وارد شود. در حالی که در هیچ جای دنیا، چنین رسمی وجود ندارد. مقاله را باید اعضای تیم تحقیقاتی بنویسند. افرادی که به تک تک داده های به دست آمده احساس تعلق می کنند و کاملا بر آن مسلط هستند. به همین لحاظ من به شدت با تفکری که از تولید مقالات توسط افراد یا سازمانی هایی برای پزشکان حمایت می کند، مخالف هستم، بلکه به جای این کار باید به پزشکان آموزش دهیم که چگونه مقاله بنویسند و چگونه تحقیق کنند. آن وقت شاهد خواهیم بود که به طور طبیعی آمار مقالات ما نیز افزایش خواهد یافت.

همه نباید محقق باشند

نکته دیگر آن است که گروهی از اعضای هیات علمی کنونی دانشگاه ها در دوره ای به دانشگاه وارد شده اند که صحبتی از پژوهش در دانشگاه ها به میان نبوده است. این افراد در دوران جنگ تحمیلی کمک های زیادی به جامعه کرده اند و در حقیقت امور پزشکی هشت سال دفاع مقدس را به عهده داشته اند و در دورانی که کشور با ریزش اعضای هیات علمی روبه رو بوده است چرخ علم و دانش را در دانشگاه ها به حرکت درآورده اند. با تغییر شرایط، مسوولان تصمیم گرفته اند که پس ۲۵ تا ۳۰ سال از این افراد تحقیق و مقاله بخواهند! لذا افرادی با این ویژگی که تخصصی در امر تحقیق و پژوهش نداشته اند و حتی اگر داشته اند فراموش کرده اند مجبور شده اند برای ارتقا یافتن و برآورده کردن انتظارات نا به جا دست به سفارش دادن مقاله بزنند. این تفکر که برای ارتقا، همه اعضای هیات علمی باید به عرصه پژوهش وارد شوند و مقاله تولید کنند، تفکر نادرستی است. در دانشگاه های معتبر دنیا به هیچ وجه چنین رویه ای حاکم نیست.

برخی از استادان با فعالیت های آموزشی خود ارتقا می یابند و برخی دیگر تنها با فعالیت های درمانی خود ارتقا پیدا می کنند. طبیبان حاذق و یا جراحانی نیز در بیمارستان ها به عنوان هیات علمی (Hospitalist) مشغول کار هستند و مراحل و مدارج ترقی را هم پله پله بر اساس اصول درست آن طی می کنند. لذا برای آنکه با این اتفاق نامبارک مبارزه کنیم، بهتر است تا سررشته این اشتباه را سریع تر اصلاح کنیم و شرط ارایه مقاله در مجلاتی که در پایگاه ISI نمایه می شوند را برای ارتقای اعضای هیات علمی به طور جدی باز نگری کنیم.




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *