Search

انواع تحقیق بر اساس هدف

انواع تحقیق بر اساس هدف

maharat-01

تحقیق بنیادی (محض)، کاربردی و توسعه ای چه نوع تحقیقی است؟

اولین بخش از هر طرح اولیه مطالعاتی (پروپوزال)، تعیین نوع تحقیق بر اساس معیار «هدف» است. هر تحقیق از نظر هدفمندی مطالعه به یکی از انواع بنیادی (محض)، کاربردی، و توسعه ای تقسیم می شود.

تحقیق بنیادی (محض) (Basic Study/ Pure Study)
این تحقیق از نوع تحقیقات نظری است که در آن محقق بدون داشتن یک هدف کاربردی خاص، صرفا برای توسعه دانش و گسترش مباحث اساسی علم، به مطالعه می پردازد. اساسا تحقیق محض برای یکی از اهداف علوم انجام می شود که نوعی «علم برای علم» است. این نوع تحقیق به دلیل آنکه راهگشای سایر مطالعات و پژوهش هاست، مورد توجه است؛ بنابراین تحقیقات بنیادی از نوع مطالعات نظری هستند.
هدف اساسی این نوع تحقیقات، آزمون نظریه ها، تبیین روابط بین پدیده ها و افزودن به مجموعه دانش موجود در یک زمینه خاص است. تحقیقات بنیادی، نظریه ها را بررسی کرده، آنها را تأیید، تعدیل یا رد می کند. با تبیین روابط میان پدیده ها، تحقیق بنیادی به کشف قوانین و اصول علمی می پردازد. با این اهداف، تحقیق بنیادی، درصدد توسعه مجموعه دانسته های موجود درباره اصول و قوانین علمی است. این نوع تحقیقات، نتیجه گرا بوده، در رابطه با نیازهای تصمیم گیری انجام نمی شوند؛ برای مثال، بررسی تحول استدلال منطقی کودکان را می توان یک نوع تحقیق بنیادی دانست.
برخی از ویژگی های تحقیقات بنیادی بدین شرح است:
وقت گیر بوده و برای کشف مجهول نیاز به زمان طولانی دارد؛
هزینه بر است و احتیاج به منابع مالی زیاد دارد؛
معمولاً به وسیله مراکز علمی و دانشگاهی انجام می شود، زیرا مأموریت اصلی آنها توسعه قلمرو معرفتی بشر است.

تحقیق کاربردی (Applied Study)
تحقیقات کاربردی برای یافتن راه حلی درباره یک مشکل مهم در جامعه، یک سازمان صنعتی یا اداری انجام می شود. البته منظور از مشکل در اینجا به مفهوم یک عیب یا ایراد نیست؛ بلکه به معنای افزودن به مجموعه دانشی ماست.
این تحقیقات اغلب ویژگی های تحقیقات بنیادی مانند استفاده از تکنیک نمونه گیری و استنتاج متعاقب آن در جامعه اصلی را دارند، اما هدف آنها توسعه یک محصول یا پروسه آزمایش و تبیین مفاهیم در شرایط واقعی است. مثلا اغلب تحقیقات آموزشی از نوع تحقیقات کاربردی به شمار می آیند.
این تحقیقات با استفاده از زمینه و بستر شناختی و معلوماتی که از طریق تحقیقات بنیادی فراهم شده برای رفع نیازمندی های بشر و بهبود و بهینه­سازی ابزارها، اشیاء و الگوها در جهت توسعه رفاه و آسایش و ارتقای سطح زندگی انسان مورد استفاده قرار می گیرند؛ برای مثال استفاده از معلومات و قوانین زیست شناسی به بشر این امکان را می دهد تا راه های تأمین سلامتی و بهداشت خود را جستجو نماید. ساخت دارو برای درمان بیماری ها یا توصیه های بهداشتی و ورزشی همگی بر پایه تحقیقات کاربردی انجام می گیرند. این تحقیقات نیز مبادی شناختی خود را از قوانین، نظریه ها و نتایج تحقیقات بنیادی می گیرند.
برخی از ویژگی های تحقیقات کاربردی عبارتند از:
از نظر زمانی زودتر از تحقیقات بنیادی انجام می گیرند؛
درآمدزا هستند و به همین دلیل طرفداران بیشتری دارند؛
عمدتاً سازمان های دولتی و خصوصی و کارخانه ها، – اما کمتر دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی- این تحقیقات را انجام می دهند.

تحقیق توسعه ای (Developmental Study)
هدف از انجام تحقیق توسعه ای، ایجاد یک معرف جامع تر از نتایج تحقیقات انجام شده و گسترش دامنه مطالعات این تحقیقات است. بنابراین وقتی تحقیقی در ادامه تحقیقات قبلی و برای بررسی ابعاد و موضوعات تکمیلی انجام می شود، آن را تحقیق توسعه ای می خوانند.
در واقع جریان تحقیقاتی توسعه ای فرایندی است که به منظور تدوین و تشخیص مناسب بودن یک فرآورده آموزشی (طرح ها، روش ها و برنامه های درسی) انجام می شود. هدف اساسی این نوع تحقیقات، تدوین یا تهیه برنامه ها، طرح ها و امثال آن است؛ به طوری که ابتدا نامعین خاصی مشخص شده، بر اساس یافته های پژوهشی، طرح یا برنامه ویژه آن، تدوین و تولید می شود.

[۱] – روزبهانی، محمدرضا، روش تحقیق در پایان نامه نویسی و مقاله نویسی، تهران: نشر کتاب آوا، ۱۳۹۳
[۲] – نوبخت، محمدباقر، روش تحقیق پیشرفته، تهران: نشر مرکز تحقیقات استراتژیک، ۱۳۹۲




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *